کافّه: همه
قاف تا قاف: کران تا کران (سرتاسر)
اَعمار: عُمرها
جَنيبَت: اسبِ يدک
پذيره شدند: به استقبال رفتند
در وقت: همان وقت
به‎جمله: همگي
چندگاه: چندي (مدّتي)
ناچيز: نابود
رَسته: راسته (رديف)
گران: سنگين
ده مَعاليق: ده مِعلاق (ده آويز)
عمود: گُرز
کيش: ترکش (تيردان)
شَغا: جعبه‎ي تير (تَرکش)
نيم‎ لِنگ: کمان‎دان
به‎زر: زرّين
سپَري: سپَردار (مامور تشريفات)
ولايت‎دار: والي (اميرِ ولايت)
مرتبه‎داران: ماموران تشريفات
عَماري: هودَج*
رويه: رديف
رسولدار: مامور پذيرايي از رسول
کاسه پيل: نقاره
چون ماندي: چه‎گونه به جا نهادي (در چه حال ترک کردي)
خَريطه: لِفافِ نامه
ببسيجيد: تدارک ديد
دَبدَبه: طبل
رامش: نغمه‎خواني
مِقرَعه: تازيانه
بَردابَرد: دور باش
نثار: پيشکش
طَرايف: طَريفه‎ها (چيزهاي نادر و نو)
دندان‎مُزد: مزدِ دندان (هديه به مهمان پس از صرفِ غذا)
نزديکِ: نزدِ
منشور: فرمان
خط: سوادِ نوشتن
بردادن: برشمردن
شَمّامه: دستنبو (گوي معطّر)
قَودکَش: جَنيبَت کش
مُنهي: گزارش‎نويس (جاسوس)
آيت: اعجوبه
* http://loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-c9cd373c44574c87b518a65635fd8ead-fa.html
تکه‎هايي از متن:
کافّه‎ي مردمِ بغداد و قاف تا قافِ جهان نامه‎ها نبشتند
زندگاني خداوند دراز باد در دولت و بزرگي، تا وارثِ اَعمار باشد!
و خالي کردند. و حاجبِ بزرگ و سالارِ غلامان و عارِض و صاحبِ ديوانِ رسالت را بخواندند. و حاضر آمدند. و امير آن‎چه فرمودني بود در بابِ رسول و نامه و لشکر و مرتبه‎داران و غلامانِ سرايي، همگان را مثال داد. و بازگشتند.
دوهزار با کلاه دوشاخ و کمرهاي گرانِ دهمَعاليق بودند و با هر غلامي عمودي سيمين و دوهزار با کلاهِ چهارپَر بودند و کيش و کمر و شمشير و شَغا و نيم لِنگ بر ميان بسته و هر غلامي کماني و سه چوبه تير بر دست و همگان با قَباهاي ديباي شوشتري بودند.
و آوازِ بوق و دُهُل و کاسه‎پيل بخاست، گفتي روزِ قيامت است.
ايزد عَزَّ ذکرُه جاي خليفه‎ي گذشته فردوس کناد
امير به اين ترتيب به مسجدِ جامع آمد، سخت آهسته، چنان که به‎جُز مِقرَعه و بَردابَردِ مرتبه‎داران هيچ آواز ديگر شنوده نيامد.
و هرچه رفته بود، بونصر با امير بگفت و سخت خوشش آمد.
و سالار بَگتُغدي را خط نبود، بونصر از جهتِ وي نبشت.
ده پاره جامه
و امير مسعود در اين باب آيتي بود.

از صفحه ی ۲۳۹ تا ۲۴۷

کی می نویسه؟

خواب بينند: خيال باطل کنند
بي‎غوث: بي‎پناه
آبريختگي: آبروريزي
زَعامَت: رياست
مُناصَحَت: نصيحت گويي
مَقامه: سرگذشت

‎تکه هايي از نوشته که دوست داشتم:
خواجه گفت "خداوند را راي چيست و چه انديشيده است؟"
گفت "بر دلم مي‎گردد شکر اين چندين نعمت را که تازه گشت بي رنجي که رسيد و يا فتنه‎اي که به پاي شد، غَزوي کنيم بر جانبِ هندوستان دوردست‎تر، تا سنّتِ پدران تازه کرده باشيم و مردي حاصل کرده و شُکري گزارده. ونيز حشمتي بزرگ افتد در هندوستان و بدانند که اگر پدرِ ما گذشته شد، ايشان را نخواهيم گذاشت که خواب بينند و خوش و تن‎آسا باشند."
علي تَگين مارِ دُم‎کَنده است، برادر برافتاده و وي بي‎غوث مانده.
از بغداد اَخبار رسيده است که خليفه قادربالله نالان است و دل از خود برداشته و کارها به قائم -پسرش- سپرده.
پيلان را عرضه کردند –هزار و ششصد و هفتاد نَر و ماده. بپسنديد. سخت فَربه و آبادان بودند.

کی می نویسه؟ از ۲۳۵ تا ۲۳۸

برپا می بود: درجه ی ایستادن(؟) داشت
مشاهره: ماهیانه
حوایج کش: کارپرداز لوازم آشپزی
وثاق: اتاق(حجره ی درگاه پادشاه)
زعارت: بدخویی
گربز: زیرکی
حشر: لشکر نامنظم(چریک داوطلب)
قود: جنیبت
جنیبت: اسب یدک
جریده: در اینجا دفتر
پیاده گونه: کم مایه
طرف: طرفه ها(تحفه های نادر)
ستور: چارپا
هزیمت شد: گریخت
سقلاطون: پارچه ی ابریشمی زری دوزی
عمود: گرز
مظالم: مجلس رسیدگی به شکایات
نواله: خوراکی
سنبوسه: قطاب
اغر محجل: سفید و درخشان(میمون و مبارک)
گشاده کند: فتح کند

عبارت های دوست داشتنی:
... و طبعش میل به گربزی داشت.
لاجرم، چنان آمد که بایست.
و نشاطی برپا شد که گفتی در این بقعه غم نماند- که همه هزیمت شد.

۲۳۱ تا ۲۳۵

سه صفحه و نیم. کی می نویسه؟

· خازن:خزینه‌دار

· قصدها: سوء‌نیت‌ها

· مرافعه می‌داد: محاکمه می‌شد (مرافعه: با دشمن به قاضی رفتن)

· شطط: تجاوز ار حدود. زیاده‌روی

· مناقشت رفت: در حسابرسی سخت‌گیری شد

· تا کی این نازِِ احمد؟: تا کی باید ناز احمد را کشید؟

· شمار کردن: حسابرسی کردن

· روی ندارد: سزاوار نیست

· گردن: مجازا به معنی مردی قوی و شجاع است

· اِحکام‌: محکم‌کاری

· تبعت: مجازات

· استقضاء: خیلی سعی کردن

· دراعه پوش: جبه پوش

· منشور: فرمان

· بر تارکِ هندوان عاصی می‌زند: هندوهای نافرمان را سرکوب می‌کند

· کمر زر هزارگانی: کمربندِ زرین هزار مثقالی

· مثال: فرمان

· دوات‌دار: منشی

· بناگوش آکنده: گردن‌کلفت: در این‌جا به معنی تن‌پرور

· با دندان: قوی و با قدرت

· بر نیامدند: نتوانستند برابری کنند

· دست بر رگ تو نهد: بر تو مسلط شود

· اِنها: خبر دادن

· تعصب: پشتیبانی کردن از قوم و خویش

· زعیم: رئیس

· چندراهه: نام رودی در هند

· آمیختگی: آمیزش

· می‌بازنمائید: نشان دهید (امر مؤکد)

· سرپوشیده: پرده‌نشین، زنان و دختران

· رقیب: مراقب

· وکیل: گماشته

· رهینه: گروگان

· به واجبی: همان طور که ایجاب می‌کرد

· مهد پیل: تخت‌روان روی فیل

· دکان: سکو

· خط آورده: ریش در آورده

· علامت شیر: پرچم شیر نشان

· طراد: نیزه کوچک

· منجوق: چتر

· جنیبت: کتل و علم

· کان آخرالعهد بلقائه: این پایان زمان دیدار با او بود

· دادِ شعبان: بهره‌ی ماه شعبان، عیشِ شعبان

· خیلتاش: فراش

· نقیبان: مهتران سپاه

· سماطین: سفره‌ها

· اطلاق کردند: تعیین کردند

· تخلیقِ مساجد: خو‌ش‌یو کردن مسجدها

· عرضِ محابس: گزارش وضع زندان‌ها

عبارات دوست‌داشتنی:

· اما ملوک هر چه خواهند گویند و با ایشان حجت گفتن روی ندارد به‌هیچ‌حال!

· بنده را به هیچ حال صورت‌هائی چنان محال نبندد که نه؛ با خداوند را امروز می‌بیند و سال‌ها بدیده است

· مثال‌ها از لفظِ عالی بشنود

· آن مردک شیرازی بناگوش آگنده

· آن مردک دست بر رگ ِتو ننهند و تو را زبون نگیرد

· نباید شما دو تن مجلسِ عالی را هیچ دردسر آرید

· در مهد پیل بود و بر آن دکان بایستاد

· شک نیست که تو عیال و فرزندان سرپوشیده را با خود بری

· کار پسر به واجبی بساخت

· به شادی خرام و هوشیار باش و شخص ما را پیشِ چشم دار

· روزگار گرامیِ ماهِ رمضان را بسیجیدند

· پادشاهان بزرگ آن فرمایند که ایشان را خوشتر آید و نرسد خدمتکاران را که اعتراض کنند. و خاموشی بهتر با ایشان هرکسی را که قفا به کار باشد!

-

-

۲۲۶-۲۳۱
پنج صفحه است همه اش :)
کی می نویسه؟

عبارت های دوست داشتنی:
- ایاز بس به ناز و عزیز آمده است. هر چند عطسه ی پدر ماست٫ از سرای دور نبوده است و گرم و سرد نچشیده است.
- قم و قاشان
- پسر کاکو از بن دندان سر به زیر می دارد
- و امیر فرمود تا خلعتی سخت نیکو و فاخر راست کردند اش را- کمر زر و کلاه دوشاخ و استام زر هزار مثقال- و بیست غلام و صدهزار درم و شش پیل نر و سه ماده و ده تخت جامه ی خاص و کوسها و علامت و هر چه با آن رود راست کردند٫‌هر چه تمام تر.
- یغمر و بوقه و کوکتاش و قزل
- ارسلان جاذب

چهار صفحه می شه: ۲۲۲ تا ۲۲۶

خودم می نویسم
:)

* بارانک: باران ملایم و ریز، باران مختصر
* ترگونه: نیمه‌مرطوب
* کاهل‌وار: باتنبلی، با سستی
* نهفت: نهان‌گاه
* کشیده: مرتب‌کرده در یک مسیر
* خرپشته: خیمه
* به‌ستون‌های قوی برداشته: با ستون‌های محکم ساخته و بالابرده
* دکان: سکو
* دو رسته دکان: دو دیواره‌ی کوتاه و سکومانند در دو لبه‌ی پل
* یک‌طاق: یک‌دهنه (در تصحیح‌مدرس‌صادقی: یکتاق)
* غار: در تصحیح‌های دیگر زغار، زغاک: شاخ درخت
* هنر: در این‌جا؛ خطر
* در رسته‌ی وی: در راستای آن، در امتداد آن
* مغافصه: ناگهانی
* باروی قلعت: در تصحیح‌های دیگر؛ انبوهِ قلعت؛ بنوره‌ی قلعت: پیِ ِ قلعه
* ثقه: معتمد
* برداری و فرونهی: کم و زیاد کنی
* شمارگیر: محاسب، حساب‌رس

عبارات دوست‌داشتنی:

* مددِ سیل پیوسته؛ چون لشکرِ ِ آشفته، می‌دررسید
* و درختِ بسیار از بیخ‌بکنده؛ می‌آورد.
* بسیار استر سلطانی بسته بودند در میانِ آن درختان، تا آن دیوارهای آسیا و آخورها کشیده و خرپشته زده و ایمن نشسته. و آن هم خطا بود.
* و پیغامبر ما گفته‌است: «نَعوذُ بِالله من‌الاَخرَسیْن الاَصَمٌیْن» و بدین گونه دو گُنگ و دو کر، آب و آتش را خواسته‌است. (این روایت در تصحیح‌ مدرس حذف شده)
* نزدیک نماز پیشین را مددِ سیل بگسست
* در حسابِ هیچ شمارگیر نیامد
* و خدای عزوجل تواند دانست که به گرسنگان چه‌رسید از نعمت!

یادداشت‌ها:

* این از قصه‌های تصویری بیهقی‌ست. با دقت سینمایی‌ جای و شکل عناصر را توضیح می‌دهد.
* این «و این خطا بود‌»های ابتدای قصه که به‌نوعی قضاوت‌های نویسنده هستند و مثل فلاش‌فوروارد آخر روایت را به رخ می‌کشند. کار جالبی‌ست.
* دو تا روایت فرعی زیبا هم این وسط هست که یکی مربوط به سابقه‌ی احداث پل است و دیگر مربوط به تاریخ نویس که کمی گنگ است. ظاهرا منظور بیهقی این است که فرزندان استاد محمود وراق او را به سرقت تاریخ متهم کرده‌اند.
* در تصحیح مدرس تمام «بدان»‌ها و «بدین»ها تبدیل شده اند به «به‌آن» و «به‌این» که باعث‌شده مثلا در این جمله موسیقی متن را حذف شود: «در میان رود غزنین فرود آمده بودند و گاوان بدان‌جا بداشته»
* حذف روایت پیامبر هم که به نوعی در مسیر متن است -در تصحیح مدرس- بدون توجیه می‌نماید.

مالِ بَيعَتي: پاداش بيعت
صِلَت: پاداش
بگذاشتن: رها کردن
روي و ريا: رياکاري
تسبيب: موکول کردن مواجب به وصول مال
مُستَغرَق: مُستَهلَک شود (برابر شود)
بيستگاني: مواجب مقرر
مال مي‏نهند: مال مي‏اندوزند
به‏نوا: بانوا (توانگر)
فراز آيد: به‏نظر رسد
دينه: ديروزي
بوقي: بوق‏نواز
دَبدَبه‏زن: طبل زن
مسخره: دلقک
مُعَد: مهيا
يکسواره: سوارِ بدونِ رُتبه (سوار ساده)
خُرده مردم: مردم خرده‏پا
جَزم: قاطع
بي‏مُحابا: بدون ملاحظه
وُزَراءُ‏السّوء: وزيران بد
شکار پرّه: حلقه‏ي محاصره بستن به دور شکار
مُفاصات: مفاصا (تصفيه‏ي حساب)
عُنف: ستم
تشديد: سختگيري
قَدِّر ثُمَّ اقطَع: اول اندازه بگير، بعد ببر
عبارت‏هاي دوست داشتني:
اين حديث را در دل پادشاه شيرين کردند
آن روز و آن شب انديشه را به اين کار گُماشت
نه از آن بزرگان و زيرکان و داهيانِ روزگارديدگان بود که چنين چيزها بر خاطرِ روشنِ وي پوشيده مانَد.
خداوند سلطان را بر اين حريص کرده‏اند که آن‏چه برادرش داده است به صلت لشکر را و احرار و شهرا را، تا بوقي و دبدبه‏زن را و مسخره را، بايد ستَد.
و اين روزِ آدينه، غُرّه‏ي ماهِ رجبِ اين سال، پس از نماز، سوي پَرّه رفت به شکار، با عُدَّتي و آلتي تمام.
پس از رفتن وي، برات‏ها روان شد و گفت‏وگوي بخاست از حد گذشته و چندان زشت‏نامي افتاد که دشوار شرح توان کرد.

متن این هفته هم سه صفحه و نیم ناقابل‌اه.
از صفحه ی ۲۱۷ تا ۲۲۰

کی داوطلب‌اه؟
:)

بکشید: حرکت کرد
صاحب برید: رییس دیوان برید
خوازه: تاق نصرت
قبه: گنبد
معمور: آباد
سپست زار: یونجه زار
رباط: تکیه

عبارت های دوست داشتنی:
- سبزی ها و دیگر چیزها که تره را شایست، همه را بر باید کند و همداستان نباید بود که هیچ کس به تماشا آید اینجا.
- اما بیرون خواجه ی بزرگ احمد حسن، وزیرانی نهانی بودند(...)و از بهر طمع خود را،کارها پیوستند که دل پادشاهان، خاصه که جوان باشند و کامران، آن را خواهان گردند.